Zuid-Nederland lokaal voedsel microavontuur 🥾

Dit lokaal voedsel microavontuur is deel van een serie microavonturen om duurzame voedselpioniers te ontdekken. Lees meer over de impact van lokaal voedsel en vergeet niet ons te vertellen hoe je deze route vond (mareike@forkranger.com).

Link naar de route – 15 km
Tip: als je de komoot app zonder navigatiefunctie gebruikt, is ie gratis!

Dit micro voedsel avontuur begint bij het Etten-Leur station waarnaar je de wandeltocht 🥾 eindigt bij de bushalte Krabbebossen in Rijsbergen van waaruit je gemakkelijk terug kunt naar Breda 🚎.

Eerste stop: De Santspuy

Vanuit Etten-Leur wandel je naar de eerste stop asperge- en wijnboerderij De Santspuy, waar je na 5,6 km arriveert. Volg de bordjes dat je van het Zandspui naar de boerderij leiden.

Waarom we deze locatie hebben uitgekozen → Allereerst, omdat asperges Mareike's favoriete groente zijn. Maar ook omdat we wilden kijken wat we van asperges kunnen leren. Kijk eens om je heen. Ziet het er fancy uit? Misschien vanwege de wijn, maar zeker ook doordat ze asperges telen. Hoeveel groente hebben de luxe reputatie die asperge heeft? Zou je net zo enthousiast worden als ik je had verteld dat we bij een wortelboerderij zouden stoppen? Asperge heeft natuurlijk deze reputatie omdat het 1) een dure groente is en 2) omdat het alleen in het seizoen beschikbaar is - zelfs in supermarkten kun je niet het hele jaar door witte asperges krijgen. En heb je ook gezien dat gerechten vaak worden aangeduid als 'Asperges met...' Dan weet je wel wie de hoofdrol krijgt ;). Dus wat als we asperges als voorbeeld nemen voor hoe we duurzaam kunnen eten: laten we groente de hoofdrol geven op ons bord. And misschien als we ze lokaal kopen, waarderen we ze meteen meer omdat we moeite hebben gedaan ze te halen. Het zijn geen anonieme wortels meer, maar we weten van welke boerderij de wortels komen en wie ze voor ons heeft geteeld.

Tweede stop: Ekoto

Het is maar een klein eindje verder wandelen naar Ekoto, eigenlijk down the road (na 7,7 km van de start).

Waarom we deze locatie hebben uitgekozen → We hebben Ivar aan het begin van onze Fork Ranger reis ontmoet en hebben elkaar sindsdien gesteund. Dit is waarschijnlijk omdat we beiden een bepaalde nieuwsgierigheid hebben om nieuwe concepten uit te proberen. Toen Ivar met het idee kwam om het land actief weer te gaan 'boeren', maar dan biologische en met een soort (in zijn eigen woorden) 'gek' strokenteeltsysteem, was zijn familie erg skeptisch. Desalniettemin zette hij door en een echt divers landschapsproject met veel diversiteit begon te ontstaan. Gaanderweg werden ook zijn familieleden enthousiast en begonnen nog meer diversiteit toe te voegen met veel nieuwe groenten, maar ook wat boerderijdieren. Nu is de boerderij, die de afgelopen twee generaties niet echt was onderhouden, weer opnieuw tot leven gekomen! En daarbij ook de diversiteit die het een traditioneel gevoel geven waar veel boeren stiekem toch van dromen.

Heb je de strokenteelt gezien? (dit kan lastiger te zien zijn afhankelijk van het seizoen wanneer je hier bent) In industriële landbouw wordt op grote velden één gewas geteeld, waardoor alle diversiteit verdwijnt. Maar bij Ekoto probeert Ivar de voordelen van traditioneel boeren de combineren met toch wat efficiëntie. Het strokentelen is zo'n methode waar hij dat bij uitprobeert. Elke paar meter vind je een ander gewas, waardoor er meer biodiversiteit is en minder externe middelen zoals pesticiden nodig zijn. Maar door de stroken smal en lang te houden, kan veel van het werk nog steeds mechanisch gedaan worden. Best slim, toch?

Derde stop: Herenboeren Breda

Wanneer je aan het einde van de Hoogstraat komt en het wandelpad opgaat (na 8,7 km), is alles aan je rechterhand van de Herenboeren Breda. Als je gewoon het pad volgt, zie je een groot deel van de boederij. Blijf wel op het pad in plaats van over de boerderij te dwalen (de boerderij is eigen terrein), je ziet genoeg vanaf het wandelpad.

Waarom we deze locatie hebben uitgekozen → Dit is één van de 22 Herenboeren boerderijen in Nederland. Het is gemeenschapslandbouw, maar dan met een grotere toewijding dan alleen een oogstdeel toezeggen. Het unieke van Herenboeren is: je wordt eigenaar van 1/250ste van de boerderij. Samen met 250 andere huishoudens wordt een boer - hier in Breda Sven - fulltime in loondienst ingehuurd om arbeid en kennis in te brengen. Deze toewijding zorgt ervoor dat er een stabiele economische basis ligt.

We hebben deze locatie niet alleen toegevoegd omdat we een Herenboeren boerderij wilden laten zien, maar ook omdat het een geweldige manier is om het landgebruik van dierlijke en plantaardige producten te begrijpen. Van de 20 hectares van de boerderij, worden ongeveer 5 gebruikt voor productie van groente, granen en peulvruchten en de 15 overgebleven hectare vooral voor vlees productie (en heel wat fruit en noten van de honderden bomen en struiken in de weide). De groente is voldoende om 250 huishouden te voorzien in ongeveer 5 maaltijden van April tot December, en daarna de helft in de winterperiode. Voor de vleesproductie zijn er koeien en varkens. Hoewel de koeien grasgevoerd zijn, krijgen de varkens en kippen (voor eieren, niet vlees) een beetje extra voer (dus dat kost ook land dat je niet kan zien). Mensen die het vleespakket willen ontvangen 6 keer per jaar vlees dat in totaal 15-20kg is, ofwel 280-380 g per week. Dit is trouwens vrij vergelijkbaar met de hoeveelheden vlees waar we op uit zouden komen in een duurzaam voedingspatroon (als je vlees wilt eten). Dus hier kan je echt de dimensies zien: voor deze relatief lage hoeveelheid vlees is toch veel meer land nodig dan voor de groente. Is het nu gemakkelijker je voor te stellen hoeveel land we op wereldschaal nodig hebben als we meer vlees zouden willen eten dan deze lage hoeveelheden?

Ben je enthousiast geworden om deel uit te maken van deze boerderij? Elke maand is er een rondleiding en informatie avond. En daarna kun je het zelfs uitproberen voor 4 weken! Meer info vind je op hun website..

Vierde stop: Moervliet

Wanneer je het wandelpad afgaat en verder gaat op de Sprundelsebaan, komt je ook langs een kunstwerk 'Landbouw in de toekomst' door Kimberley Rochat. Wat voor gevoel geeft dit futuristische plaatje jou? Geloof je dat technologie en innovatie het mogelijk maken voedsel te verbouwen ondanks klimaatverandering? Of denk je dat we 'terug' moeten gaan naar natuurlijke en biologische landbouw? Vaak zien we dit als of het ene of het andere, maar misschien kunnen we meer worden zoals Ivar en het beste van beide samenvoegen... Hetzelfde geldt voor lokaal voedsel, we kunnen niet de wereld voeden met 100% lokaal voedsel, maar dat betekent niet dat het dus helemaal niet zinvol is.

We lopen verder naar de volgende stop: Moervliet boerderij, welke je na 13 km bereikt.

Waarom we deze locatie hebben uitgekozen → Bij Fork Ranger hebben we het vaak over hoe belangrijk het is meer biologisch voedsel te produceren. Deze groente- en bloementuin past een bijzonder vorm van biologisch toe: biodynamische landbouw. Het verschil is misschien niet altijd direct te zine aan de buitenkant, maar het gaat verder dan biologische praktijken. Wist je dat biodynamische landbouw de eerste vorm van biologische landbouw was toen filosoof Steiner het in 1924 voorstelde. In plaats van andere landbouwpraktijken, komt het voort uit een andere visie op het leven. Dit wordt ook zichtbaar in de 5 kernwaarden van Demeter (het internationale biodynamische keurmerk):

• Zorgdragen voor een levende bodem
• Respecteren van integriteit van het dier
• Verzorgen van levenskrachten
• Het bedrijf in samenhang bekijken en de verzorging van het bedrijfsorganisme
• Als mens willen ontwikkelen aan de landbouw

Dit klinkt misschien een beetje zweverig, maar onthoud dat dit gedachtegoed werd geintroduceerd door degene die opstond tegen industriële landbouw en de grondlegger was van een alternatief waaruit de hele biologische beweging voortkwam. Of wacht, was biologisch niet gewoon de standaard voordat we begonnen kunstmest en synthetische pesticiden toe te voegen? Als je iets meer tijd spendeert in deze tuin om dit eens te laten bezinken, voel je misschien wel het verschil. In de woorden van de tuinman:

Laten we eens kijken naar één specifiek voorbeeld van biodynamische landbouw om de aanpak beter te begrijpen. Neem bijvoorbeeld bijen houden. Boerderij Moervliet houdt bijen niet voor de honing, maar voor een grotere biodiversiteit op de boerderij. De bijenkolonie wordt gezien al één organisme. Dit omvat de koningin, de werkers, de darren, de honingraten, de voorraad stuifmeel en de honing, maar ook de hele omgeviung waar de bijen zorg voor dragen. Dit kan tot 60 km2 groot zijn. De boer voelt zich dan verantwoordelijk om te zorgen dat er genoeg voedsel is voor de bijen. Het is interessant hoe dit perspectief ervoor zorgt dat er diepe connectie is tussen de dieren en het landschap. Terwijl je dit wellicht een beetje spiritueel vindt - vooral voor nuchtere Hollanders - stel je eens voor hoe de wereld er uit zou zien als we ons er meer mee verbonden zouden voelen. Lokaal voedsel eten en verbonden zijn met het land dat ons voedt kan er voor zorgen dat we deze verbinding, die we soms kwijt zijn, weer voelen. Als je benieuwd bent naar meer over de bijen: lees hier meer.

Wow, dit kan een beetje veel zijn. De laatste 2 km geven je wat tijd om dit te overdenken. Nog maar een klein stukje tot waar je de bus vanaf bushalte Krabbebossen kan nemen naar Breda.

Extra info (geupdate April 2025):

• Sandspuy's boerderijwinkel is open afhankelijk van het seizoen. In april, mei en juni (het asperge seizoen), zijn ze open maandag tot zaterdag 9:00-18:00 en zondag 11:00-18:00. Later in het jaar in juli, augustus en september zijn ze open op zaterdag 10:30-18:00.
• Ekoto's boerderijwinkel is open zaterdag 9:00-12:00 van de late lente tot het einde van de herfst. Ze hebben ook af en toe een markt!
• Herenboeren Breda is niet open, maar hebben elke maand een rondleiding.
• Boerderij de Moervliet's boerderijwinkel is open maandag tot zaterdag 10:00-18:00 en verkoopt aardappels en seizoensgroente.